مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت خادم الرضا ( علیه السّلام )کوثر

مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت
۳۰ ارديبهشت ۹۷ ، ۰۸:۳۸

آداب تلاوت قرآن در ماه رمضان

آداب تلاوت قرآن

برای تلاوت قرآن، آداب خاصّی هست که به بعضی از آنها با استفاده از آیات و روایات اشاره می شود:

1- شخص در حال طهارت و با وضو به تلاوت بپردازد.

2- در حالی که مسواک کرده است، قرآن را تلاوت کند.

3- با صوت زیبا تلاوت کند.

4- با جَهر متوسّط بخواند؛ نه با صدای آهسته باشد و نه با صدای بسیار بلند.

5- در حال تلاوت، با ادَب و طمأنینه و رو به قبله باشد؛ چه نشسته و چه ایستاده و اگر نشسته می خواند، تکیه نکند.

6- از روی «مصحف» تلاوت کند که نگاه در آن و تلاوت از روی آن، حساب خاصّی دارد و در روایات، روی این موضوع تأکید فراوانی شده است.

در روایتی از رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) نقل شده است:

«لیس شی ء أشدّ علی الشّیطان من القرائة فی المصحف نظراً»[1]؛

«چیزی برای شیطان سخت تر و کوبنده تر از تلاوت قرآن نیست، آن هم از روی مصحف و با نگاه کردن در آن».

7- قبل از شروع بگوید: «أستعیذ باللّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم»؛ یعنی، به خداوند شنوا و دانا از شیطان رانده شده پناه می برم و یا بگوید: «أعوذ باللّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم» و بعد بگوید: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ». سپس تلاوت را شروع کند، تا با عنایت خدای متعال، از دخالت های شیطانی در نفس خود محفوظ بماند.

قرآن می فرماید: «فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجِیمِ إِنَّهُ لَیسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَی الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَلی رَبِّهِمْ یتَوَکلُونَ»[2]؛ «وقتی قرآن را تلاوت می کنی، پناه ببر به خدای متعال از شیطان مطرود. البته شیطان را بر آنانی که ایمان آورده و به پروردگارشان توکل می کنند، تسلّط و سیطره ای نیست».

8- ترتیل را مراعات کند. آن چنان تند نخواند که حروف، کلمات، وقف ها و فاصله ها به خوبی ادا نشود و نیز فاصله زیاد و غیر صحیح در میان حروف و کلمات ندهد؛ به صورتی که حروف و کلمات جدا از هم و غیر مرتبط باشد. در مجموع، باید حروف و کلمات را خوب، روشن و در عین حال، متّصل و مرتبط به هم ادا کند و وقف های آیات را هم مراعات نماید. قرآن، خطاب به رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرماید: «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلًا»[3]؛ «و قرآن را با ترتیل مناسب آن بخوان».

آن حضرت در توضیح و تفسیر این آیه فرمود:

«بینه تبیاناً و لاتنثره نثر الرّمل، و لا تهذّه هذا الشعر، قفوا عند عجائبه، و حرّکوا به القلوب، و لا یکون همّ أحدکم آخر السّورة»[4]؛

«قرآن را روشن تلاوت کن و حروف و کلمات آن را جدا از هم و پراکنده مساز؛ مانند پراکنده ساختن دانه های ریگ از یکدیگر، و آن را سریع و تند تلاوت نکن، همانند تند خواندن شعر. وقتی به عجایب قرآن رسیدید، توقف کنید و به تدبّر و تأمّل بپردازید و با تلاوت آن، دل ها را به حرکت آورید و با شتاب و بی تأمّل نخوانید؛ به صورتی که بخواهید زود به آخر سوره برسید».

9- به هنگام تلاوت قرآن، به چیز دیگری فکر نکند و متوجه آیات آن باشد.

10- در آیات قرآن تدّبر بکند که در این صورت، از انوار، حقایق، معارف و اسرار آن به اندازه خود بهره مند خواهد شد.

تلاوتی که در آن تدبّر نباشد، آن چنان که بایسته است، فایده ای نخواهد داشت. البته این بدان معنا نیست که اگر کسی اهل تدبّر نباشد و یا معانی آیات را- حتّی در حدّ ترجمه- نداند، از تلاوت قرآن نتیجه ای نخواهد برد! چنین کسی هم با مراعات قسمتی از آداب تلاوت، بهره خود را خواهد برد.

11- حقّ آیات را مراعات کند؛ به این معنا که به هنگام تلاوت قرآن، وقتی از رحمت و فردوس یاد می شود، خود را از آن محروم نبیند و از بهشت قُرب خود را دور نسازد. و وقتی به آیات عذاب و آتش و غضب می رسد، بترسد و به خدای متعال پناه ببرد که از اهل دوزخ و آتش نباشد و مشمول سخط و غضب نگردد و از او بخواهد که وی را از نجات یافتگان قرار دهد. وقتی به آیات تکبیر، تعظیم، تسبیح و تحمید می رسد، خدا را به اینها یاد کند. هنگامی که به آیات استغفار و طلب عفو و بخشش می رسد، طلب آمرزش و مغفرت کند. آنجایی که به ذکر صالحان می رسد، از خدا بخواهد او را نیز از آنان و در جمع ایشان قرار دهد و آن گاه که به ذکر گمراهان و غافلان می رسد، از خدا بخواهد که او را از ورود به جمع آنان حفظ کند.

امام صادق (علیه السلام) فرمود:

«اذا مررت بآیة فیها ذکر الجنّة فاسأل اللّه الجنّة، و اذا مررت بآیة فیها ذکر النّار فتعوّذ باللّه من النّار»[5]؛

«به هنگام تلاوت قرآن، وقتی به آیه ای رسیدی که در آن ذکر بهشت شده است، از خدا بهشت را بخواه و وقتی به آیه ای رسیدی که در آن ذکر آتش به میان آمده است، به خدا پناه ببر از آتش».

سالکان و قاریان، هر چه می توانند، در تلاوت قرآن و مراعات آداب آن کاملًا جدّیت داشته باشند و این امر را مهم بشمارند و بدانند که هر چه در تلاوت قرآن بکوشند و با آن انس یابند؛ به همان اندازه به «حقیقت نوری قرآن» نزدیک شده و در نتیجه «حقیقت نوری خود» را خواهند یافت. «حقیقت نوری انسان» از «حقیقت نوری قرآن» و مرتبه ای از مراتب آن است و این سرّ تنها برای اهل آن معلوم است و از نا اهل محجوب.

«حقیقت قرآن» تجلّیات حقّ است که در ورای این الفاظ و مفاهیم ظاهری می باشد و در کتاب مکنون و نزد حضرت محبوب است: «وَ إِنَّهُ فِی أُمِّ الْکتابِ لَدَینا لَعَلِی حَکیمٌ»[6] و در عین حال، با همین الفاظ و مفاهیم ظاهر و جلوه گر در آنها است.

آن که از «حقیقت قرآن» دور مانده، از «حقیقت خود» دور گشته و از حضرت محبوب، محجوب.

اصرار بر تلاوت قرآن به زبان عربی، دلایل و حکمت های گوناگونی دارد؛ از جمله:

1- ایجاد زبانی مشترک در میان همه پیروان و فراهم سازی نوعی وحدت و پیوند جهانی، باعث تأکید بر قرائت و حفظ زبان عربی شده است.

2- روح و محتوای هر پیام و سخنی، در قالب زبان خاص خود، عمیق تر درک می گردد تا زمانی که به زبان های دیگر برگردانده شود و قرآن- که دارای مضامین بسیار بلند و عالی- هرگز قابل ترجمه دقیق و کامل به هیچ زبانی نیست. همه ترجمه های قرآن، برای رسیدن به معارف بلند و درک زیبایی متن اصلی نارسا است. کافی است اندکی در مباحث مربوط به زبان شناسی، فن ترجمه و تئوری های مربوط به آن مطالعه کنید؛ آن گاه خواهید یافت که فرق بین قرآن و ترجمه هایش، همان فرق بین کتاب الهی و بشری است.

3- قرآن علاوه بر محتوای مطالب، از لطافت ویژه و نکات ادبی برخوردار است که خود، بخشی از اعجاز قرآن است و در قالب هیچ ترجمه ای بیان شدنی نیست. [7]

4- تشویق و ترغیب بر استفاده از همان الفاظی که جبرئیل بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) نازل فرموده، یکی از شیوه های حفظ قرآن از تحریف است. وقتی مطلبی نزد همگان با یک قرائت معین ثابت شود، تحریف آن مشخص خواهد شد و لذا در تاریخ اسلام، وقایعی نقل شده که مسلمین حتی نسبت به جابه جایی یا حذف یک «واو»، حساسیت نشان داده اند.

بنا بر آنچه گفته شد، تلاش و همت ما، باید بر آن باشد که تلاوت قرآن را به زبان عربی پیگیری کنیم و هر چه بیشتر با ترجمه آن آشنا شویم. حتی اگر کمتر بخوانیم؛ اما با توجّه به معنا و ترجمه تلاوت کنیم، بهره ما بیشتر خواهد بود و رفته رفته تسلّط ما بیشتر خواهد شد.

پی نوشت

[1] . بحارالانوار، ج 92، ص 202.

[2] . نحل 16، آیه 98.

[3] . مزمل 73، آیه 3.

[4] . بحارالانوار، ج 92، ص 215.

[5] . بحارالانوار، ج 92، ص 216.

[6] . زخرف 43، آیه 4.

[7] . براى آگاهى بیشتر ر. ک: مجله بینات و مجله مترجم ویژه نامه قرآن.

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۷/۰۲/۳۰
khademoreza kusar
آیه قرآن

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی